واگذاری زمین شهرک‌های صنعتی باتوجه به بهره‌وری – صمت 98/11/1

علم اقتصاد برای تمام کشورهای جهان یکسان است و از زیرساخت گرفته تا تولید به همه با یک نگاه توجه می‌شود.

برای اینکه تولیدکننده‌ای بتواند بازدهی فعالیت خود را ارتقا دهد، شهرک‌های صنعتی به‌وجود آمدند که علاوه‌بر کاهش آلودگی صوتی و هوای شهرها با مجموع شدند تولیدکنندگان در یک جا هزینه‌ها سرشکن می‌شود، اما گلایه‌هایی به‌لحاظ زیرساختی و نیز عملکردی درباره شهرک‌های صنعتی وجود دارد که آن را از اهداف درنظر گرفته شده تا حدودی دور کرده است. به‌عنوان مثال، شهر چرم از ضعف‌های زیرساختی رنج می‌برد. از سوی دیگر، برخی مشکلات بیرونی ماهیت این شهرک‌ها را تغییر داده و تولیدکننده به‌جای اندیشیدن به تولید، ذهن خود را معطوف به نرخ زمین می‌کند؛ از این‌رو برخی تولیدکنندگان در کنار امر تولید، خرید و فروش زمین انجام می‌دهند چراکه رشد این بخش و سودآوری آن بسیار بیشتر از تولید است؛ البته هستند صنعتگران ناراضی که معتقدند مدیران این شهرک‌ها بیشتر به فکر فروش زمین و درآمدزایی از این راه هستند.

دلالی زمین به‌جای بهره‌وری
عباس منصوری، کارشناس حوزه صنعت، درباره مشکلات شهرک‌های صنعتی استان فارس به صمت گفت: بخش از مشکلات عمومی بوده و مربوط به صنعتگران تمام استان‌هاست. کمبود نقدینگی از جمله مشکلات همگیر صنایع است. نبود ثبات قیمتی هم موجب شده تا صنعتگر نتواند برنامه‌ریزی برای آینده فعالیتش داشته باشد. از سوی دیگر، با وجود اینکه اعلام می‌شود نرخ گازوئیل افزایش نیافته اما گرانی حمل‌ونقل مشکلاتی را برای واحدهای صنعتی به‌وجود آورده است.
وی افزود: پیش‌تر صنعتگران می‌توانستند خرید مدت‌دار و اعتباری داشته باشند اما این شیوه مدتی است حذف شده و خریدهای نقدی و بعضا با پیش‌پرداخت انجام می‌شود که این امر صنعتگران را با مشکلاتی روبه‌رو کرده است. این موضوع به‌ویژه برای واحدهای کوچک دردسرساز شده است. بخشی از مشکلات هم مربوط به بیمه و سازمان تامین اجتماعی است که گرفتارهای زیادی برای صنعتگران به‌وجود آورده یا همین‌طور مالیات ارزش‌افزوده که جزء مشکلات شاخص تمام صنایع هستند.
این کارشناس حوزه صنعت در ادامه با اشاره به ماهیت شهرک‌های صنعتی، گفت: این شهرک‌ها به‌وجود آمدند تا صنعتگران به‌طور متمرکز هزینه‌های تولید را کاهش دهند و محصولات خود را با نرخ رقابتی تولید و عرضه کنند اما مجموع شرکت‌های صنعتی در بستری قرار گرفته که بیشتر دلالی زمین به ذهن متبادر می‌شود. یعنی به‌جای تمرکز روی فعالیت تولیدی در عمل بستری برای خریدو فروش زمین فراهم شده است. همت در فروش زمین بیشتر بوده و توجهی به این مسئله نمی‌شود که آیا این واحد صنعتی که زمین را خریده به بهره‌برداری می‌رسد یا خیر.
او گفت: در شهرستان‌ها به تولیدکنندگان تاکید می‌شود در شهرک‌های صنعتی فعالیت داشته باشند اما در بدو ورود صنعتگر با مشکلاتی مانند آب، گاز و… روبه‌رو می‌شود، چون زیرساخت‌ها فراهم نیست. این مسائل صنعتگر را درگیر حواشی موضوع تولید می‌کند تا بخواهد راندمان کارش را ارتقا ببخشد. این موضوع مهم است زیرا تاثیر مستقیم در امر سرمایه‌گذاری دارد. برخی افراد که اطلاعات حرفه‌ای کمی دارند با ورود به این شهرک‌ها به قولی راه پیش و پس ندارند.
منصوری در پاسخ به این پرسش که آیا برای جانمایی صنایع در شهرک‌های صنعتی استان فارس به‌طور تخصصی عمل می‌شود یا خیر، گفت: در کشور محدود شهرک‌های صنعتی تخصصی داریم. عمده شهرک‌ها در داخل خود، منطقه‌بندی می‌کنند و در تقسیم‌بندی داخلی عنوان می‌شود به‌عنوان مثال، این قسمت صنایع شیمیایی باشد و این بخش واحدهای غیرفلزی بیایند و…
تخصصی شدن شهرک‌ها هزینه‌ها را سرشکن می‌کند و این کارشناس حوزه صنعت در پاسخ به پرسشی دیگر مبنی بر اینکه آیا در استان فارس مسئولان مربوط پیگیر این موضوع شده‌اند، گفت: به‌طور قطع موضوع پیگیری می‌شود اما موضوع این است که اگرچه شهرک صنعتی زیرمجموعه وزارت صنعت، معدن و تجارت است اما در استان‌ها جدا کار می‌کنند و متناسب با نیازهای صنعت یا حداقل جواز سرمایه‌گذاری که صادر می‌شود جانمایی انجام می‌شود.
منصوری در پایان گفت: بهره‌برداری نادیده گرفته شده و فقط فروش زمین برای بهره‌وری شهرک‌ها ملاک قرار گرفته شده که به‌طور معمول، هر ۳ ماه قیمتش تغییر می‌کند.

نرخ زمین براساس تقاضا
آرمان خالقی، عضو هیات‌مدیره خانه صنعت، معدن و تجارت ایران در ادامه به صمت گفت: سازمان صنایع کوچک و شهرک‌های صنعتی، سازمان‌هایی توسعه‌ای هستند و برای توسعه صنایع و معادن نقش‌هایی برای آنها تعریف شده است. یکی از مسائل تامین زیرساخت‌ها و زیربنای استقرار صنعتی است که در شهرک‌های صنعتی و نواحی صنعتی تعریف شده است؛ اینکه شرکت شهرک‌های صنعتی هر استان زمین خام را تحویل بگیرد و زیرساخت‌ها به‌لحاظ برق، گاز، آب و… را با کمک نهادهایی که خدمت‌رسان این موضوع هستند، فراهم کند.
وی افزود: در ادامه برای راه‌اندازی واحد صنعتی و تسهیلاتی که لازم است این وظیفه سازمان‌های صنعت، معدن و تجارت است که وقتی متقاضی جواز را می‌گیرد، برمبنای جواز زمینش در شهرک صنعتی می‌تواند برای دریافت تسهیلات اقدام کند.
او ادامه داد: برای دریافت تسهیلات نهادی که صنعتگر را به ستادهای تسهیلات یا بانک‌ها معرفی می‌کند سازمان‌های صنعتی استانی هستند. شهرک صنعتی در این‌باره نقش و وظیفه‌ای ندارد.
عضو هیات‌مدیره خانه صنعت، معدن و تجارت ایران درباره وظیفه دیگر شرکت شهرک‌های صنعتی، اضافه کرد: وظیفه دیگر شرکت شهرک‌های صنعتی در راستای توسعه در قالب سازمان صنایع کوچکش تعریف می‌شود اینکه کمک به واحدها هنگام ساخت و پس از راه‌اندازی است که باید کمک‌های فنی و به قولی مشاوره‌ای انجام دهند.
خالقی در این باره که برخی صنعتگران معتقدند شهرک‌های صنعتی از ماهیت خود دور شده‌اند و بیشتر در قالب خرید و فروش زمین و درآمدزایی از طریق هستند، گفت: شرکت شهرک‌های صنعتی وقتی زمین را خام تحویل می‌گیرد هزینه می‌کند تا زیرساخت‌ها را فراهم کند. طبیعی است آن را می‌فروشد و قرار نیست به‌طور رایگان در اختیار دیگری قرار دهد؛ بنابراین براساس نرخ تمام شده و با سود متعارف، نرخ به روز محاسبه می‌شود و زمین در اختیار صنعتگر قرار می‌گیرد.
عضو هیات‌مدیره خانه صنعت، معدن و تجارت ایران درباره تغییر نرخ زمین در کوتاه‌مدت، گفت: به‌طور معمول قیمت‌ها سالانه تعیین می‌شود مگر اینکه تورم در کشور به قدری بالا باشد که استثناهایی وجود داشته باشد اما به‌طور معمول براساس تورم سالانه نرخ یک سال تعیین می‌شود.
خالقی تاکید کرد: نرخ زمین در شهرک‌های صنعتی براساس تقاضا بوده و ارزش زمین براساس عرضه و تقاضا تعیین می‌شود. حتی برخی صنعتگران به این دلیل شاکی هستند که نرخ زمین در شهرک‌های صنعتی چون افزایش زیادی ندارد و نرخ زمین در خارج شهرک‌ها رها شده و توافقی است زمین به هر قیمتی که بازار کشش داشته باشد معامله می‌شود؛ بنابراین صنعتگران ترجیح می‌دهند خارج از شهرک‌ها زمین بخرند و واحد صنعتی خود را راه‌اندازی کنند؛ اما نرخ در شهرک‌های صنعتی در چارچوب خاصی تعیین می‌شود.