نقطه‌ضعف بزرگی به‌نام نبود بهره‌وری – گسترش نیوز 1401/11/16

رهبری بر ارتقای بهره‌وری به‌عنوان الزام اساسی رشد اقتصادی تاکید کردند

نقطه‌ضعف بزرگی به‌نام نبود بهره‌وری

بهره‌وری تولید یعنی خروجی یک واحد تولیدی نسبت به هزینه‌های آن چقدر بوده است.

 آمارها نشان می‌دهد میزان بهره‌وری در ایران حدود ۳۰ درصد است؛ یعنی سازمان‌های ایرانی می‌توانند با یک‌سوم منابعی که به کارهای گوناگون تخصیص داده‌اند، همان کارها را انجام دهند. این آمار درباره کشورهای پیشرفته‌ای مانند ژاپن ۶۰ تا ۷۰ درصد برآورد می‌شود. بهره‌وری در سازمان سودآوری، رشد و پیشرفت آن را مشخص می‌کند، اما زمانی که تمام سازمان‌ها برای افزایش بهره‌وری و مدیریت آن تلاش کنند، نتیجه پیشرفت کشور و قرار گرفتن در رده‌های بالای جهانی است. این موضوع حتی روی کیفیت زندگی شخصی و اجتماعی مردم هر جامعه هم تاثیر دارد، به همین دلیل است که امروز مدیران باید دقیقا بدانند بهره‌وری چیست و چگونه باید آن را در سازمان خود افزایش دهند. جمعی از تولیدکنندگان و کارآفرینان هفته گذشته در دیدار با رهبر معظم انقلاب به بیان مشکلات تولید پرداختند. حضرت آیت‌الله خامنه‌ای در این دیدار «افزایش سرمایه‌گذاری برای تولید» و «ارتقای بهره‌وری» را دو رکن مهم و الزام اساسی رشد اقتصادی خواندند و گفتند: در برخی بخش‌ها از جمله مصرف منابع طبیعی، بهره‌وری واقعا پایین است. صمت در این گزارش در گفت‌وگو با کارشناسان به بررسی وضعیت بهره‌وری در صنعت کشور پرداخته است.

بهره‌وری، اولویتی مهجور

آرمان خالقی، کارشناس و فعال حوزه صنعت درباره وضعیت بهره‌وری در بخش صنعت کشور به صمت گفت: تاکنون به موضوع بهره‌وری به‌طور جدی پرداخته نشده و آنچه بوده در حد شعار است؛ نه دولت به بهره‌وری به‌عنوان یک موضوع مهم و با اولویت بالا توجه کرده و نه بخش خصوصی فرصت و همتی در این زمینه داشته است. بهره‌وری یک موضوع مهجور است و باتوجه به شرایطی که در کشور داریم، امکان ارتقای بهره‌وری وجود ندارد.

خالقی در این زمینه که بهره‌وری چقدر بر تولید تاثیرگذار است، اظهار کرد: وضعیت ما باتوجه به میزان ضایعات و اتلاف‌هایی که در حوزه تولید داریم، نشان‌دهنده این است که در حوزه بهره‌وری بسیار عقب و به این موضوع بی‌توجه هستیم. به‌عنوان مثال در استفاده از مواد اولیه، اتلاف منابع زیادی داریم. تجهیزات و ماشین‌آلات ما در بخش صنعت و معدن فرسودگی شدیدی دارند. ماشین‌آلات ما قدیمی و دارای عمر بالاست؛ یعنی درصد فرسودگی آنها زیاد است و بخشی هم که در حال فعالیت هستند، مجهز به فناوری روز نیستند و در رقابت با رقبا نه‌تنها بهره‌وری لازم را در این بخش نداریم، بلکه فاصله قابل‌توجهی با آنها داریم. در بخش انرژی، برق، گاز، آب و… به‌‌طور بدیهی اتلاف داریم و به‌عبارتی نتوانسته‌ایم در این بخش بهره‌وری را ارتقا دهیم. در این بخش‌ها هم در خطوط انتقال مشکل داریم و هم در نوع تجهیزات مصرفی. ما نتوانسته‌ایم فناوری و تجهیزات را بروزرسانی کنیم تا مصرف انرژی ضمن بهینه شدن، کاهش یابد. بخش دیگر مربوط به بهره‌وری منابع انسانی است. در این بخش بهره‌وری یعنی نسبت کاری که نیروی انسانی انجام می‌دهد باتوجه به زمان‌سنجی‌ها و کارسنجی‌های انجام‌شده، بسیار پایین‌تر از کشورهای دیگر است و در این شاخص در پایین جدول هستیم. نتوانسته‌ایم منابع انسانی را که در اختیار داریم آموزش دهیم و برای ارتقای بهره‌وری و کار درست فرهنگ‌سازی کنیم. این معضل هم در بخش دولتی و هم خصوصی مشاهده می‌شود که البته در بخش دولتی بیشتر و در بخش خصوصی قدری کمتر از بخش دولتی است. در واقع کسانی که مشغول انجام کاری هستند، زمان به انجام آن کار اختصاص می‌دهند، اما آن کار به‌درستی انجام نمی‌شود. ما اتلاف زیادی در حوزه منابع انسانی داریم. وی با اشاره به اینکه عوامل گوناگونی در رشد تولید موثر هستند، اظهار کرد: مجموعه عوامل موثر در حوزه تولید مواد اولیه، ماشین‌آلات و تجهیزات، انرژی و منابع انسانی هستند که به‌طور مستقیم بهره‌وری در تمام آنها مطرح است و در تمام این بخش‌ها هم در کشور مشکلات جدی داریم. ضمن اینکه برنامه جدی هم برای رفع این مشکلات نداریم. در برنامه‌های توسعه‌ای بلندمدت بعضا اسمی از بهره‌وری می‌آید و گاهی هم عدد و رقم‌هایی برای آن تعریف می‌شود، اما خیلی قابل تحقق نیستند و ضمانت اجرایی هم ندارند.

بهره‌وری در اولویت دولت نیست

این کارشناس و فعال حوزه صنعت اظهار کرد: در کشور ,نهادی مانند سازمان ملی بهره‌وری ایجاد شده، اما در نهایت نه بودجه‌ای به آن داده می‌شود و نه بهایی. این سازمان فراموش شده و محلی از اعراب ندارد. گاه در لوایح بودجه‌ای که تدوین می‌شود، تکالیفی می‌آید و تبدیل به قانون می‌شود، اما ضمانت اجرایی ندارد و بودجه به آنها اختصاص پیدا نمی‌کند. در کل بهره‌وری در اولویت‌های عملیاتی دولت نیست. به‌عنوان نمونه، اگر در بودجه تاکید شده باید زیرساخت‌هایی ایجاد شود، تا پایان یک سال ایجاد نمی‌شود و سال بعد باز در بودجه می‌آید و باز هم نه بودجه‌ای به آن داده می‌شود، نه کسی پیگیری و نظارت می‌کند. در نهایت هم در این فرآیند شاهد اتفاق مثبتی نخواهیم بود.  خالقی افزود: اگر دولت در بحث بهره‌وری اراده خود را نشان دهد و اینکه این مولفه بااهمیت و در اولویت است، یعنی دولت به‌دنبال کاهش اتلاف منابع گوناگون است و در ادامه این فرهنگ تسری پیدا می‌کند و برای تمام بخش‌ها مهم می‌شود، اما چون نتوانسته‌ایم مشکلات بخش‌های گوناگون مرتبط با بهره‌وری را برطرف کنیم، همچنان اتلاف منابع داریم. در واقع ارتقای بهره‌وری هم اراده دولت را می‌خواهد، هم همت و خواست بخش خصوصی را.  وی گفت: مصرف انرژی، برق، آب، گاز و… در کشور ما نسبت به سایر کشورهای جهان بسیار بالاست. از دور که نگاه کنیم این وضعیت مانند زندگی یک آدم شلخته است که هیچ مدیریت و اراده‌ای برای سبک زندگی خودش ندارد و اصلا اهمیتی نمی‌دهد که چگونه می‌گذراند. این سبک را در کل کشور و در تمام بخش‌ها دنبال می‌کنیم. در حال ‌حاضر بخش زیادی از منابع آبی را از دست داده‌ایم که نشان می‌دهد به بهره‌وری در بخش‌های گوناگون بی‌توجه هستیم و به‌دلیل کمبود انرژی کارخانجات زیادی تعطیل شده یا در شرف تعطیلی هستند، اما اهمیتی قائل نیستیم و به مصرف بی‌قاعده و بسیار بالای انرژی ادامه می‌دهیم.  این کارشناس حوزه صنعت در ادامه اظهار کرد: یکی از دلایلی که این مشکلات را حس نمی‌کنیم و به آنها بی‌توجه هستیم، ‌ارتباط نداشتن با خارج از کشور است. ما در یک فضای بسته گلخانه‌ای نشسته‌ایم و از فضای بیرون اطلاعی نداریم. در فضای بیرون باید با رقابت خودمان را حفظ کنیم. ما خودمان را محدود کرده‌ایم، با دیگران روابطی نداریم و رقابتی حس نمی‌کنیم و باتوجه به مشکلاتی که داریم قاعدتا برای ما اهمیت ندارد که به‌عنوان نمونه در مصرف آب دقت کنیم و به بحث بهره‌وری آن توجه داشته باشیم. چون آب برای ما ارزان تمام می‌شود و بابت آن یارانه دریافت می‌کنیم، به‌دنبال بهره‌وری در مصرف آب نیستیم.  خالقی ادامه داد: اگر اراده جدی وجود داشته باشد، قطعا ظرفیت بهره‌وری ارتقا پیدا می‌کند. اول باید اراده وجود داشته باشد، بعد برای آن برنامه تعریف و بعد فرهنگ‌سازی ‌شود که به معنای همراهی مردم است. ارتقای بهره‌وری بدون همراهی مردم تحقق نخواهد یافت. قیمت یک لیتر آب ۴ هزار تومان و یک لیتر بنزین ۳ هزار تومان است. اگر هزینه تولید، حمل‌ونقل و همه اینها را کنار هم بگذاریم از آب معدنی ارزان‌تر است که پذیرفتنی نیست. ما باید منافع بهره‌وری را نهادینه و درباره آن به دقت و درستی اطلاع‌رسانی کنیم. یعنی به‌عنوان مثال، من بدانم اگر لامپ کم‌مصرف استفاده کنم، درست است که آن را گران‌تر خریداری می‌کنم، اما پول برق کمتری می‌دهم و عمر آن هم بیشتر است که جبران خواهد شد. اگر من به‌عنوان تولیدکننده تمام اصول بهره‌وری را رعایت کنم، سود بیشتری نصیب من خواهد شد. اگر این مسیر را برویم برای بخش خصوصی، به‌عنوان تولیدکننده هم بهره‌وری معنا پیدا خواهد کرد.

این کارشناس حوزه صنعت در پایان گفت: برای تمام شاخص‌های تولید از مواد اولیه گرفته تا نیروی انسانی برای تحقق بهره‌وری باید برنامه‌هایی تعریف شود و در نهایت منافع مالی حاصل از بهره‌وری را باید تولیدکننده ببیند و برمبنای آن اقدام کند. وقتی تولیدکننده در رقابت با تولیدکنندگان خارجی است، هزینه ذره‌ذره منابعی که برای تولید در اختیار دارد از مواد اولیه و زمان گرفته تا کیلووات برق مصرفی را محاسبه می‌کند، زیرا هر قدر بهره‌وری بیشتر و ضایعات کمتری داشته باشد، سود بیشتری می‌برد. البته چون به این یقین رسیده، در این راستا دقت مضاعفی دارد.

https://www.gostaresh.news/%D8%A8%D8%AE%D8%B4-%D8%B5%D9%86%D8%B9%D8%AA-64/286456-%D9%86%D9%82%D8%B7%D9%87-%D8%B6%D8%B9%D9%81-%D8%A8%D8%B2%D8%B1%DA%AF%DB%8C-%D8%A8%D9%87-%D9%86%D8%A7%D9%85-%D9%86%D8%A8%D9%88%D8%AF-%D8%A8%D9%87%D8%B1%D9%87-%D9%88%D8%B1%DB%8C

https://smtnews.ir/news/3gkrkd/%D9%86%D9%82%D8%B7%D9%87-%D8%B6%D8%B9%D9%81-%D8%A8%D8%B2%D8%B1%DA%AF%DB%8C-%D8%A8%D9%87-%D9%86%D8%A7%D9%85-%D9%86%D8%A8%D9%88%D8%AF-%D8%A8%D9%87%D8%B1%D9%87-%D9%88%D8%B1%DB%8C